Koordynacja inwestycji turystycznych

Specjalnym systemem koordynacyjnym są objęte inwestycje turystyczne realizowane przez zakłady pracy, a polegające głównie na budownictwie ośrodków wypoczynkowych oraz zakupach sprzętu turystycznego.
Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o zasadach tworzenia i podziału zakładowego funduszu nagród oraz zakładowych funduszów socjalnego i mieszkaniowego, zakłady pracy mogą przeznaczać środki funduszu zakładowego na finansowanie wypoczynku urlopowego i świątecznego oraz turystyki swoich pracowników i ich rodzin.
Uchwała nr 140 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie zasad planowania, finansowania i realizacji inwestycji socjalnych ustala, że inwestycje te dzieli się na dwie grupy: A ? do której zalicza nowe budownictwo i generalne modernizacje obiektów socjalnych łącznie z urządzeniami towarzyszącymi i wyposażeniem, oraz B ? do której zalicza zakupy oraz roboty adapta-cyjno-modernizacyjne i rozbudowę istniejących obiektów.
Inwestycje grupy A są finansowane ze środków Centralnego Funduszu Inwestycji Socjalnych (CFIS) utworzonego tą samą uchwałą. Fundusz ten kumuluje środki z amortyzacji zakładowych obiektów socjalnych oraz z dotacji budżetowych, przeznaczonych dotychczas na rozwój inwestycji socjalnych. Dysponuje nim minister pracy, płac i spraw socjalnych, działający w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych.
Inwestycje grupy B są finansowane głównie ze środków zakładowego funduszu socjalnego.
Utworzenie Centralnego Funuszu Inwestycji Socjalnych ma umożliwić skoordynowanie oraz bardziej efektywny społecznie i ekonomicznie rozwój budownictwa socjalnego, zwłaszcza wypoczynkowego. Przyczyni się on do finansowania budowy dużych kompleksów wypoczynkowych o odpowiednim standardzie, łącznie z pełnym zapleczem urządzeń towarzyszących. Drugim ważnym celem Funduszu jest wspieranie rozbudowy i generalnej modernizacji istniejącej bazy wczasowej.
Planowaniem i budową obiektów finansowanych ze środków CFIS zajmuje się wyspecjalizowana instytucja ? Zarząd Państwowych Obiektów Wypoczynkowych. Zarząd przygotowuje obecnie realizację kilku wzorcowych kompleksów wypoczynkowych, zlokalizowanych w głównych regionach turystycznych kraju.

Centralny Fundusz Turystyki i Wypoczynku został stworzony ustawą z dnia 17 lutego 1960 r. o organizacji spraw kultury fizycznej i turystyki. Funduszem zarządza Główny Komitet Turystyki. Ustawa zezwala również na tworzenie wojewódzkich funduszy turystyki i wypoczynku przez urzędy wojewódzkie. Fundusze terenowe utworzono w kilku województwach o dużym znaczeniu turystycznym.
Głównym zadaniem Centralnego Funduszu jest gromadzenie środków masowych na budownictwo, remonty kapitalne i modernizacje urządzeń turystycznych. Na wpływy Centralnego Funduszu składają się głównie:
? część  zysków  przedsiębiorstw  o  turystycznym profilu  usług
lub produkcji;
? część zysków Państwowego Monopolu Loteryjnego;
? wpływy z opłat paszportowych;
? opłaty  pobierane na cele   turystyczne  od  obywateli  polskich przy sprzedaży zagranicznych środków płatniczych;
? opłaty pobierane w polskich środkach płatniczych (złotówki) od   obywateli   polskich   przy   sprzedaży   biletów komunikacji
międzynarodowej.
Środki Centralnego Funduszu mogą być wydatkowane na finansowanie budowy, rozbudowy, remontów kapitalnych i modernizacji wyposażenia obiektów turystycznych i wypoczynkowych oraz finansowanie zagospodarowania terenów dla masowego wypoczynku. Jednostki gospodarki uspołecznionej oraz organizacje społeczne mogą otrzymywać środki CFTiW, jako zwrotne oprocentowane kredyty lub jako bezzwrotne dotacje.
Kredyty są udzielane na rozwój ogólnie dostępnej bazy służącej obsłudze turystów, a zwłaszcza na:
? zakłady hotelarskie i kempingi, z wyjątkiem schronisk,
? placówki gastronomiczne, handlowe i usługowe,
? bazę dla turystów zmotoryzowanych,
? transport osobowy, w tym wszelkiego typu wyciągi turystyczne.
Dotacje są udzielane na rozwój ogólnie dostępnej bazy, służącej aktywnemu wypoczynkowi, a zwłaszcza na:
? terenowe urządzenia rekreacyjne w miastach i gminach (schroniska oraz inne obiekty i urządzenia turystyki kwalifikowanej, ścieżki zdrowia, kąpieliska, lodowiska itp.),
? ośrodki masowego wypoczynku po pracy,
? uzbrojenie terenu dla obozowisk turystycznych,
? zagospodarowanie w urządzenia służące turystom parków narodowych, obiektów zabytkowych, punktów widokowych i tras turystycznych.
Środki CFiW mają szczególne znaczenie jako instrument aktywizacji rezerw turystycznej bazy noclegowo-żywieniowej, modernizacji urządzeń turystycznych oraz kompleksowego zagospodarowania rejonów, miejscowości i szlaków turystycznych.

Uzgadnianie wieloletnich planów inwestycyjnych z planami zagospodarowania turystycznego nie może zastąpić bieżącego współdziałania resortu GKT z wszystkimi gestorami bazy w pra-cach nad polepszeniem stanu zagospodarowania turystycznego kraju. Projekty planów wieloletnich są bowiem podsumowaniem wielu długotrwałych prac wstępnych. Do wieloletniego planu inwestycyjnego powinny być wprowadzone w zasadzie tylko te zadania, których zasadność i efektywność została już uprzednio zbadana. Dlatego konieczne jest, by już we wstępnej fazie przygotowania inwestycji zadanie zostało sprecyzowane tak, aby z jednej strony zaspokajało potrzeby inwestora, z drugiej zaś odpowiadało wymaganiom racjonalnego zagospodarowania turystycznego kraju.
W tym celu w cytowanej już uchwale nr 61 Rada Ministrów wprowadziła następujące postanowienia:
na obszarze całego kraju inwestorzy urządzeń turystyczno-wypoczynkowych przystosowanych do świadczenia usług noclegowych (turystyczna baza noclegowa) są obowiązani dane wyjściowe do projektowania tych inwestycji uzgadniać z właściwym miejscowo wojewódzkim urzędem kultury fizycznej i turystyki;
na terenach posiadających szczególne walory turystyczne oraz nad jeziorami i zbiornikami wody o powierzchni ponad 50 ha obowiązkowi uzgadniania podlegają również inne urządzenia turystyczne, jak turystyczna baza żywieniowa, komunikacyjna i towarzysząca.

Zasady koordynacji inwestycji turystycznych zostały ustalone uchwałą nr 61 Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1963 r. w sprawie koordynacji działalności w zakresie zagospodarowania turystycznego kraju. Na podstawie tej uchwały uprawnienia koordynacyjne ma resort Głównego Komitetu Turystyki. Uchwała wprowadza dwie formy koordynacji:
? uzgadnianie z GKT lub wojewódzkimi urzędami kultury fizycznej i turystyki zadań zawartych w projektach wieloletnich planów inwestycyjnych,
? uzgadnianie z wojewódzkimi urzędami kultury fizycznej i turystyki danych wyjściowych do projektowania urządzeń turystycznych.
Zgodnie z cytowaną wyżej uchwałą:
a) zadania w zakresie urządzeń turystyczno-wypoczynkowych zawarte w projektach wieloletnich planów inwestycyjnych ministerstw i jednostek równorzędnych, objętych planowaniem centralnym, podlegają uzgodnieniu z Głównym Komitetem Turystyki; uzgodnienie tych zadań następuje po uprzednim ich zaopiniowaniu przez właściwe wojewódzkie urzędy kultury fizycznej i turystyki w części dotyczącej poszczególnych województw;
b) zadania w zakresie urządzeń turystyczno-wypoczynkowych zawarte w projektach wieloletnich terenowych planów inwestycyjnych podlegają uzgodnieniu z właściwymi wojewódzkimi urzędami kultury fizycznej i turystyki;
c) Centralna Rada Związków Zawodowych zatwierdza plany inwestycyjne w zakresie urządzeń wypoczynkowych podległych sobie instytucji po uprzednim ich zaopiniowaniu przez Główny Komitet Turystyki.

Istotnym faktem, który rzutuje na wszystkie prace z zakresu zagospodarowania turystycznego, jest duża liczba gestorów środków inwestycyjnych. Na bazę materialną turystyki składa się bowiem olbrzymia liczba urządzeń i obiektów, zarządzanych przez różne instytucje. Niewiele jest ministerstw i urzędów centralnych, władz terenowych i pionów spółdzielczych, gdzie nie realizowano by inwestycji turystycznych lub paraturystycznych. Ta różnorodność gestorów występuje w mniejszym lub większym stopniu we wszystkich podstawowych elementach bazy materialnej turystyki.
Z faktu, że dysponentami środków na inwestycje turystyczne  są  różne ministerstwa  i urzędy centralne,  władze terenowe oraz organizacje spółdzielcze, wynika potrzeba odpowiedniej koordynacji działalności inwestycyjnej w turystyce. Koordynacja inwestycji turystycznych ma na celu powiązanie działalności wszystkich inwestorów z ustaleniami planów zagospodarowania turystycznego oraz zapewnienie racjonalnych rozwiązań przestrzennych, funkcjonalnych i konstrukcyjno-materiałowych.